Bókmenntir, fræðirit, handbækur og uppsláttarrit sem hægt er að nálgast á safninu

Prentuð og rafræn tímarit sem safnið kaupir í áskrift og stafræn endurgerð íslenskra tímarita

Í handritadeild safnsins eru varðveitt um 15 þúsund handrit frá 13. öld til 20. aldar

Safn hljóðrita og kvikmynda sem hægt er að nálgast á fjórðu hæð Þjóðarbókhlöðu

Kortasafnið inniheldur mikið safn gamalla Íslandskorta og stórt handbókasafn um kortagerð

Allt íslenskt prentað efni, þar á meðal bækur, tímarit, bæklingar, veggspjöld og annað smáprent

Þjóðdeild

Faghópar

Smælki

Kjörgripur mánaðarins

Fag- og þjónustuhópar innan þjóðdeildar

Bókband og forvarsla

Þjóðdeild sér um rekstur bókbands og forvörslu. Bundið er inn það safnefni sem berst óbundið eða því er veittur annar hentugur umbúnaður. Þar er fyrirferðarmest safnefni sem berst í skylduskilum, einkum tímarit og blöð, en einnig talsvert af bókum. Þá er bundið inn nokkuð af ritum sem keypt eru fyrir Háskóla Íslands og ritum til almennra nota. Einnig er séð um viðhald og viðgerðir á eldri ritum safnkosts. Með forvörslu er átt við viðgerð á safngripum eða stýringu á umhverfi því sem gripirnir eru varðveittir í. Við viðgerð er þess ávallt gætt, að hún sé afturkræf og valdi ekki skemmdum á safngripnum. Á þetta einkum við handrit og fágætar bækur safnsins.

Myndastofa

Myndastofa Landsbókasafns er hlekkur í auknu aðgengi að gögnum sem eru í vörslu safnsins og gegnir stóru hlutverki í forvörslu til framtíðar. Myndastofa sinnir fjölbreyttum verkefnum svo sem: þjónustu við safngesti, t.d. stafrænni myndun upp úr bókum og handritum til útgáfu; stafrænni myndatöku fyrir ýmis verkefni svo sem timarit.is; aðstoð við uppsetningu og frágang sýninga á vegum safnins.

Sérsöfn

Á vegum þjóðdeildar eru nokkur sérsöfn á 1. hæð sem eru meðal þess merkasta sem er að finna í safninu. Þau voru flest gefin Landsbókasafni og Háskólabókasafni af einstaklingum eða stofnunum með þeim skilyrðum að þeim yrði ekki sundrað. Sumar ritagjafirnar eru til minningar um fyrri eigendur, en aðrar eiga öðru fremur að stuðla að auknum rannsóknum á sínum sviðum. Í sérsöfnunum er margt fágætra rita sem gera þau sérstök og verðmæt, og eru rit úr þeim gjarnan uppistaðan á sýningum í Þjóðarbókhlöðu. Sérsöfnin eru ætluð þeim sem eru að vinna að rannsóknum á efni sem er að mestu leyti að finna þar. Söfnin eru ólík og efni þeirra er fjölbreytt: landafræði, kortafræði, skáklist, læknisfræði, leiklist og biblíuútgáfur. Hin helstu eru: Benediktssafn; Biblíusafn; Davíðssafn; Fiskesafn; Kortasafn; Laxnesssafn; Lárusarsafn; Nonnasafn; Safn Jóns Steffensen; Watsonsafn. Önnur sérsöfn, Kvennasögusafn Íslands og tón- og myndsafn, eru á 4. hæð.

Íslensk skráning

Sem forystusafn á sviði skráningar á landsvísu ber Landsbókasafn veigamikla ábyrgð á skráningu og greiningu íslensks efnis í Gegni. Mikið af efninu er frumskráð, en auk þess er lögð lokahönd á skráningu þess efnis sem önnur Gegnissöfn hafa skráð. Helstu efnistegundir: bækur sem berast í skylduskilum; nýsigögn (hljóðrit, myndefni) sem berast tón- og myndsafni; tímaritsgreinar, einkum í fræðilegum tímaritum; erlent efni eftir Íslendinga eða sem varðar Ísland; verk háskólakennara sem berast í gegnum vinnumatssjóð háskólakennara. Skráningin ber ábyrgð á Íslenskri útgáfuskrá sem er birt á vef Landsbókasafns. Hún er er unnin í samvinnu við tölvudeild Landsbókasafns.

Skylduskil

Markmiðið með skilaskyldu til safna er m. a. að tryggja að unnt sé að varðveita til frambúðar þann íslenska menningararf sem skilaskyldan nær til og að efnið geti verið tiltækt til nota vegna rannsókna og fræðiiðkana eða annarra réttmætra þarfa. Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn veitir viðtöku eintökum íslenskra rita og hljóðrita samkvæmt lögum um skylduskil til safna (nr. 20/2002). Kvikmyndasafn Íslands sér um móttöku og varðveislu á kvikmyndum og hljóðvarps- og sjónvarpsefni. Eitt eintak af efni sem berst í skylduskilum er sent í varaeintakasafn í Reykholti og annað eintak til Amtbókasafnsins á Akureyri. Hlutverk einingar skylduskila er móttaka og innheimta alls efnis sem prentað er og útgefið hérlendis, sem og efnis sem prentað erlendis fyrir íslenska aðila (sjá leiðbeiningar um skylduskil). Bækur og annað safnefni fara til flokkunar og skráningar og þaðan í viðeigandi deildir. Það safnefni sem þarf band eða sérstakan umbúnað er sent til bókbandsstofu. Þar eru fyrirferðarmest tímarit og blöð, en einnig talsvert af bókum. Dagblöð eru send til myndunar á myndastofu. Smælki fer til varðveislu í þjóðdeild. Í samræmi við lög um skylduskil til safna hefur Landsbókasafn það hlutverk að safna öllum íslenskum vefsíðum á veraldarvefnum. Afrit eru tekin þrisvar á ári. Jafnhliða þessum heildarsöfnunum eru tekin afrit af sérstökum völdum vefsíðum (sjá vefsöfnun).

Þjónusta og umönnun efnis

Hlutverk einingarinnar er að gera notendum kleift að stunda rannsóknir á séríslenskum málefnum með því að varðveita eintak af öllu prentuðu efni sem tengist Íslandi frá upphafi prentlistar. Allt útgefið efni á að berast í skylduskilum. Einingin annast alla almenna þjónustu á ritakosti varðveislusviðs. Tekið er við beiðnum um rita- og handritalán á lessalinn, sem er sameiginlegur fyrir handritadeild og þjóðdeild, á afgreiðslutíma. Rit eru ekki lánuð úr þjóðdeild, þannig er ávallt hægt að tryggja að þau séu aðgengileg. Hægt er að fá ljósrit eða myndir úr ritakostinum. Myndbeiðnir eru afgreiddar af ljósmyndara safnsins og þess gætt að varðveislusjónarmið séu í fyrirrúmi.